{"id":45,"date":"2025-12-22T18:24:49","date_gmt":"2025-12-22T18:24:49","guid":{"rendered":"http:\/\/gorajec.info\/?page_id=45"},"modified":"2025-12-22T18:24:49","modified_gmt":"2025-12-22T18:24:49","slug":"materialy-zwiazane-z-panszczyzna","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/gorajec.info\/index.php\/materialy-zwiazane-z-panszczyzna\/","title":{"rendered":"Materia\u0142y zwi\u0105zane z pa\u0144szczyzn\u0105"},"content":{"rendered":"
\n

W tej kategorii znajduj\u0105 si\u0119 wszystkie rozpoznane do tej pory kamienne krzy\u017ce bru\u015bnie\u0144skie postawione na pami\u0105tk\u0119 zniesienia pa\u0144szczyzny:<\/strong><\/p>\n

http:\/\/kamiennekrzyze.pl\/category\/pamiatka-zniesienia-panszczyzny\/<\/a><\/p>\n

i kilka prawdopodobnych TUTAJ<\/a><\/strong><\/p>\n

Mapa pami\u0105tek zniesienia pa\u0144szczyzny znajduje si\u0119 TUTAJ<\/a><\/strong><\/p>\n

Poni\u017cej zbi\u00f3r informacji zwi\u0105zanych z pa\u0144szczyzn\u0105 z regionu lubaczowskiego czy najbli\u017cszej okolicy, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 wynale\u017a\u0107 czy pozyska\u0107 w terenie:<\/strong><\/h2>\n

Relacja z Radru\u017ca (ok. 2014 rok)
\n<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug relacji mieszkanki Radru\u017ca, przy folwarku by\u0142 pie\u0144. Do niego przywi\u0105zywani byli niepokorni ch\u0142opi i wymierzano im kary za niepos\u0142usze\u0144stwo, by\u0142a to g\u0142\u00f3wnie ch\u0142osta. Gdy zniesiono pa\u0144szczyzn\u0119, na miejscu pnia postawiono kamienny krzy\u017c, na pami\u0105tk\u0119 zniesienia pa\u0144szczyzny. Niestety nie dotrwa\u0142 do dzisiejszych czas\u00f3w, podczas PRLu, gdy na terenie folwarku zrobiono PGR, krzy\u017c usuni\u0119to. W Radru\u017cu znajdziemy te\u017c kapliczk\u0119, a raczej jej ruiny, mia\u0142a powsta\u0107 tak\u017ce na pami\u0105tk\u0119 zniesienia pa\u0144szczyzny. TUTAJ<\/strong><\/a> mo\u017cna j\u0105 zobaczy\u0107, dzi\u015b stoj\u0105 ju\u017c tylko go\u0142e mury, kilkana\u015bcie lat temu mo\u017cna by\u0142o j\u0105 odratowa\u0107.<\/p>\n

Relacja od Mieczys\u0142awa Zaborniaka z Polanki Horynieckiej (ok. 2014 roku)<\/strong><\/p>\n

W rejonie Brusna zwo\u0142ywanie ch\u0142op\u00f3w na odrabianie pa\u0144szczyzny wygl\u0105da\u0142o w ten spos\u00f3b, \u017ce szed\u0142 pracownik folwarku przez wie\u015b i g\u0142o\u015bno b\u0119bni\u0142. Ch\u0142opi mieli wtedy wyj\u015b\u0107 przed domy i zapozna\u0107 si\u0119 z przydzia\u0142ami pracy. B\u0119bny by\u0142y robione z psiej sk\u00f3ry. Dlatego te\u017c p\u00f3\u017aniej po zniesieniu pa\u0144szczyzny funkcjonowa\u0142o powiedzenie \u201ejak nie b\u0119dziesz mnie s\u0142ucha\u0142, to b\u0119dziesz s\u0142ucha\u0142 psiej sk\u00f3ry\u201d. Nawi\u0105zywa\u0142o to do kwestii darmowej roboty na czyj\u0105\u015b rzecz, albo pracy za p\u00f3\u0142darmo dla osoby, kt\u00f3ra nie chce si\u0119 uczy\u0107 i nie s\u0142ucha rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy oczekuj\u0105 od dzieci nauki i sumiennej pracy na swoim. (innym znanym znaczeniem \u201epsiej sk\u00f3ry\u201d by\u0142o okre\u015blenie na nahajk\u0119 czy bat, kt\u00f3rymi bito ch\u0142op\u00f3w)<\/p>\n

Relacja od Micha\u0142a Ro\u017cko z Hory\u0144ca-Zdroju (ok. 2015 rok)<\/strong><\/p>\n

Krzy\u017c pa\u0144szczy\u017aniany mia\u0142 si\u0119 znajdywa\u0107 w Hory\u0144cu na ulicy Zdrojowej, na zakr\u0119cie naprzeciw wylotu z tunelu. Niestety nie dotrwa\u0142 do dzisiejszych czas\u00f3w. Jak by\u0142a rocznica zniesienia pa\u0144szczyzny, to w Hory\u0144cu by\u0142a jedna baba, kt\u00f3ra by\u0142a prowodyrem,\u00a0 zbiera\u0142a t\u0142um, by uda\u0107 si\u0119 z narz\u0119dziami, takimi jak wid\u0142y, kosy, siekiery. Gdy dotarli przed pa\u0142ac, to wo\u0142ali do ksi\u0119cia, \u017ce pa\u0144szczyzny ju\u017c niema i niech tylko spr\u00f3buje j\u0105 przywr\u00f3ci\u0107, to go tymi narz\u0119dziami roznios\u0105. Przy tym niesamowicie przeklinali i zwyzywali ksi\u0119cia. Po wszystkim szli pod krzy\u017c pa\u0144szczy\u017aniany.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka \u201eInwentarze i rozliczenia folwarczne wsi Kobylnicy Ruskiej i Kobylnicy Wo\u0142oskiej z lat 1711-1723\u201d, strona 55.<\/strong><\/p>\n

Znajdziemy tam opis budynk\u00f3w i sprz\u0119t\u00f3w, jakie znajdywa\u0142y si\u0119 w folwarku. By\u0142 tam mi\u0119dzy innymi g\u0105sior, czyli urz\u0105dzenie do karania krn\u0105brnych ch\u0142op\u00f3w w dobrach szlacheckich. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to dwie grube deski lub k\u0142ody z wyci\u0119tymi na r\u0119ce i g\u0142ow\u0119 otworami. Takie urz\u0105dzenia mia\u0142y by\u0107 w ka\u017cdym dworze w tym regionie:<\/p>\n

G\u0105sior na ch\u0142op\u00f3w ze dw\u00f3ch tarcic zbudowany. Wrota z podw\u00f3rza ku sadzawce stoczyste z tarcic sosnowych na drewnianym biegunie nowe. Ten budynek tynem* obwiedziony, tylko kawa\u0142ka nie dostaje od g\u0105siora do furtki.<\/em><\/p>\n

*tyn \u2013 ogrodzenie z ga\u0142\u0119zi wok\u00f3\u0142 domu<\/em><\/p>\n

Krzy\u017c Pa\u0144szczy\u017aniany w Kobylnicy Ruskiej<\/strong><\/p>\n

Kliknij na poni\u017cszy obrazek na Google Maps, by przej\u015b\u0107 do miejsca, gdzie znajduje si\u0119 krzy\u017c:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Krzy\u017c znajduje si\u0119 na pag\u00f3rku, wygl\u0105da na to, \u017ce zosta\u0142 tutaj specjalnie usypany kopiec. Podstawa zapewne jest murowana, trudno okre\u015bli\u0107 budulec, bowiem jest otynkowana, z metalow\u0105 opask\u0105, na pewno nie jest to rze\u017abiony obiekt. Wetkni\u0119ty jest w niego \u017celiwny odlew krzy\u017ca, jest tam te\u017c tabliczka z napisem: \u201ePami\u0105tka Zniesienia Pa\u0144szczyzny 1848\u201d. <\/em>Mo\u017cliwe, \u017ce by\u0142 szablon do odlewu, by\u0107 mo\u017ce w jednej z odlewni we Lwowie i produkowano tego typu tabliczki na krzy\u017ce, kt\u00f3re kupowa\u0142y wiejskie gromady. Podobn\u0105 tabliczk\u0119<\/a> znajdziemy w D\u0142u\u017cniowie, tylko tam napisy s\u0105 wykonane cyrylic\u0105. Krzy\u017c<\/a> wykonany jest z betonu, jako ponowienie. By\u0142y stare lipy, ale zosta\u0142y wyci\u0119te.<\/p>\n

\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n

TUTAJ<\/a> w \u201eS\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego<\/strong> i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, Tom V\u201d znajdziemy ciekawy zapis na temat pa\u0144szczyzny w Lubli\u0144cu ko\u0142o Cieszanowa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fotografie z 1939 roku z pochodem majowym w Lubli\u0144cu<\/strong> (Starym lub Nowym) ko\u0142o Cieszanowa z okazji zniesienia pa\u0144szczyzny (z ksi\u0105\u017cki \u201eLubliniec Nowy i Stary historia\u201d, Dmytro Kuszczak, 2010 rok). Mieszka\u0144cy szli pod krzy\u017c, kt\u00f3ry postawiony zosta\u0142 na pami\u0105tk\u0119 zniesienia pa\u0144szczyzny, tam odbywa\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107. Lubliniec Nowy i Stary by\u0142 kr\u00f3lewszczyzn\u0105 i by\u0142 dzier\u017cawiony. Dzier\u017cawcy dopuszczali si\u0119 wielu skandalicznych rzeczy wzgl\u0119dem ch\u0142op\u00f3w, od pobi\u0107 po mordy. Dlatego mieszka\u0144cy cz\u0119sto podawali do s\u0105du swoich oprawc\u00f3w z folwarku, dlatego te\u017c w archiwach znale\u017a\u0107 mo\u017cna dok\u0142adne opisy tych proceder\u00f3w. Nie ma si\u0119 co dziwi\u0107, \u017ce gdy pa\u0144szczyzn\u0119 zniesiono, nawet jeszcze w 1939 roku robiono pochody do kamiennych krzy\u017cy, by zamanifestowa\u0107 mi\u0119dzy innymi swoj\u0105 wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

W Bru\u015bnie mieszka\u0144cy sobie opowiadaj\u0105 tak\u0105 historyjk\u0119<\/strong>, \u017ce jak by\u0142y czasy pa\u0144szczyzny, to w okolicy by\u0142 taki pan, co nakaza\u0142 ch\u0142opu wej\u015b\u0107 na drzewo i kaza\u0142 udawa\u0107 ptaszka. Przymierzy\u0142 z broni i zastrzeli\u0142 go, m\u00f3wi\u0105c: upolowa\u0142em ptaszka. Poniewa\u017c syn ch\u0142opa by\u0142 w wojsku austriackim, gdy dowiedzia\u0142 si\u0119 o procederze, zaskar\u017cy\u0142 szlachcica i by\u0142a rozprawa w s\u0105dzie. Szlachcica skazali na jeden dzie\u0144 wiezienia za zab\u00f3jstwo. Zdenerwowany syn ch\u0142opa, wyj\u0105\u0142 pistolet i na miejscu zabi\u0142 szlachcica m\u00f3wi\u0105c: skoro on dosta\u0142 jeden dzie\u0144, to mnie ju\u017c nie musicie s\u0105dzi\u0107 i dobrowolnie p\u00f3jd\u0119 siedzie\u0107 jeden dzie\u0144 za zab\u00f3jstwo cz\u0142owieka.<\/p>\n

Ciekawa relacja zwi\u0105zana z Nowinami Horynieckimi, gdzie nie ma krzy\u017ca pa\u0144szczy\u017anianego:<\/strong> z biegiem czasu do wsi sprowadzani byli nowi mieszka\u0144cy z innych okolic. Osadzani byli w r\u00f3\u017cnych miejscach, tak by mie\u0107 bezpo\u015bredni dost\u0119p do p\u00f3l, gdzie odrabiali pa\u0144szczyzn\u0119. Pa\u0144skie pola by\u0142y obrabiane przez tych ch\u0142op\u00f3w i tak\u0105 zabudow\u0119 utrzymywano a\u017c do 1848 roku, kiedy to zniesiono pa\u0144szczyzn\u0119. Wtedy Pan z Hory\u0144ca ulokowa\u0142 wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w w jednym miejscu i wszyscy dostali drewno na wybudowanie sobie gospodarstw. Domy by\u0142y budowane z drzewa bukowego, stodo\u0142y i stajnie by\u0142y stawiane wsz\u0119dzie na ten sam wz\u00f3r (stodo\u0142a od pola, stajnia z boku i dom przy drodze. W rodzinie Mace\u0142k\u00f3w przechowywany by\u0142 zbiorowy akt w\u0142asno\u015bci dla mieszka\u0144c\u00f3w Nowin. Dokument przechowywany by\u0142 w drewnianym etui podobnym do pi\u00f3rnika, okr\u0105g\u0142y, z jednej strony zatykany wieczkiem (podczas wojny zagin\u0105\u0142). Po uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w, ka\u017cdy dostawa\u0142 tyle ziemi ile obrabia\u0142 za czas\u00f3w pa\u0144szczyzny. Gospodarstwa mia\u0142y r\u00f3\u017cn\u0105 wielko\u015b\u0107, od p\u00f3\u0142 do jednego \u0142ana, zale\u017cne by\u0142o to od wys\u0142ugi. Pocz\u0105tkowo du\u017ce gospodarstwa po zniesieniu pa\u0144szczyzny maj\u0105ce oko\u0142o 16 hektar\u00f3w, z biegiem czasu zacz\u0119\u0142y by\u0107 dzielone. Je\u017celi rodzina by\u0142a du\u017ca, to dzieci dostawa\u0142y po r\u00f3wno ziemi\u0119. Przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 gospodarze mieli po kilka hektar\u00f3w a przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 przeludniona wioska mia\u0142a gospodarzy, kt\u00f3rzy mieli nawet po p\u00f3\u0142 hektara ziemi. Maj\u0105tek dzielono na cz\u0119\u015bci, oddzielnie \u0142\u0105ki, lasy i grunty orne.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce \u201eOpowie\u015bci z jaros\u0142awskiego zasania\u201d<\/strong> \u2013 w artykule \u201eMo\u0142odycz przed wiekami\u201d znajdziemy rozbudowany opis okoliczno\u015bci zniesienia pa\u0144szczyzny okiem \u00f3wczesnego ch\u0142opa.<\/p>\n

\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n
\n
\"\"<\/a><\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n

Historia buntu kobiet w \u0141\u00f3wczy po zniesieniu pa\u0144szczyzny. <\/strong>Mo\u017cliwe, \u017ce TEN<\/a> krzy\u017c zosta\u0142 postawiony na pami\u0105tk\u0119 zniesienia pa\u0144szczyzny po tym buncie. (w \u0141\u00f3wczy \u017cyj\u0105 potomkowie organizatorki buntu, wnuczka ma bardzo \u017cywio\u0142owy charakter i gdyby dzi\u015b mia\u0142a miejsce podobna sytuacja, zapewne by\u0142a by liderk\u0105 buntu)<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n